Oświadczenie z art. 45 ust. 1 u.k.k. — 5 błędów, które osłabiają lub przekreślają SKD

Kancelaria prawna Września

2026-08-26 | Kredyty konsumenckie, Sankcja kredytu darmowego

Sąd może zbadać umowę kredytu z urzędu. Sankcji kredytu darmowego z urzędu nie zastosuje. Artykuł 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim: skutek w postaci zwrotu kredytu bez odsetek i innych kosztów następuje dopiero „po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia”. To oświadczenie konsumenta uruchamia sankcję kredytu darmowego (SKD).

Dlatego jego wady bywają kosztowne pod kątem SKD. Pięć najczęstszych — zaczynając od tego, który jest powtarzany najczęściej i który jest nieprawdziwy.

5 najczęstszych błędów przy składaniu oświadczenia o SKD

1. Przecenianie formy, niedocenianie dowodu. Obiegowa porada brzmi: „musi być papier, bo mail nie jest formą pisemną”. Otóż ustawa mówi o pisemnym oświadczeniu, ale nie zastrzega rygoru nieważności, a zgodnie z art. 73 § 1 Kodeksu cywilnego czynność dokonana bez zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa taki rygor przewiduje. Forma z art. 45 ust. 1 u.k.k. jest zastrzeżona ad probationem (część sądów dosłownie i nieprawidłwo rozumienie tę formę jako konieczność oświadczenia „na piśmie”, tj. tradycyjne pismo i podpis własnoręczny). Oświadczenie złożone mailem wywołuje skutek — z chwilą wprowadzenia go do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby kredytodawca mógł zapoznać się z treścią (art. 61 § 2 KC). Konsekwencją niezachowania formy pisemnej są wyłącznie ograniczenia dowodowe z art. 74 § 1 KC, a te w sporze konsumenta z przedsiębiorcą są w praktyce wyłączone (art. 74 § 2 KC) — sam mail jest przy tym dokumentem w rozumieniu art. 77³ KC. Ryzyko leży więc nie w formie, lecz w dowodzie: kto oświadczenie złożył i kiedy dotarło do adresata. Znaczenie ma adres nadawcy powiązany z umową, jednoznaczna identyfikacja kredytobiorcy i umowy w treści oraz zachowany dowód wysłania. Zarzut „niedochowania formy pisemnej” bywa podnoszony rutynowo — i rutynowo należy go zbijać art. 73 § 1 KC.

2. Zły adresat. Oświadczenie składa się kredytodawcy. Nie serwiserowi, nie firmie windykacyjnej, nie podmiotowi, który nabył wierzytelność. Przelew wierzytelności nie przenosi statusu strony umowy kredytu — adresatem pozostaje bank albo instytucja pożyczkowa, z którą umowa została zawarta.

3. Zbyt późno. Uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy (art. 45 ust. 5 u.k.k.). To termin zawity — nie ulega przerwaniu ani zawieszeniu. Spór o to, czym jest „wykonanie umowy”, jest realny i nierozstrzygnięty, ale strategia oparta na korzystnej wykładni tego pojęcia jest strategią ryzykowną. Przy kredycie spłaconym przedterminowo albo skonsolidowanym zegar już biegnie.

4. Przekonanie, że oświadczenie musi zawierać wyczerpujące uzasadnienie prawne. Ustawa nie wymaga, by oświadczenie wskazywało naruszenia — i nie ma powodu traktować go jak pisma procesowego. Co ważniejsze, zakres kontroli sądu nie jest wyznaczony treścią oświadczenia. Rzecznik generalny Dean Spielmann w opinii z 11 czerwca 2026 r. w sprawie C-831/24 (Machski) opowiedział się za tym, że sąd rozpoznający sprawę o sankcję kredytu darmowego ma obowiązek zbadać z urzędu wszystkie elementy informacyjne wymagane dyrektywą 2008/48/WE — nie tylko te, na które powołał się konsument. Do wywołania skutku i tak wystarczy jedno naruszenie z katalogu z art. 45 ust. 1. Zastrzeżenie: opinia rzecznika generalnego nie wiąże Trybunału, a wyrok w tej sprawie jeszcze nie zapadł.

5. Pomylenie oświadczenia z wezwaniem do zapłaty. Oświadczenie kształtuje treść zobowiązania na przyszłość. Zwrot świadczeń już spełnionych — pobranych odsetek, prowizji, opłat — to odrębne roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia. Staje się wymagalne dopiero po wezwaniu (art. 455 KC) i od tego momentu liczą się odsetki za opóźnienie. Samo oświadczenie nie przerywa też biegu przedawnienia; przerywa go dopiero czynność przed sądem (art. 123 § 1 pkt 1 KC). I tego akurat badanie z urzędu nie naprawia: obowiązek sądu dotyczy oceny umowy, a nie powstania stanu wymagalności — ten zależy od wezwania.

Co zmieniło się w sprawach o sankcję kredytu darmowego?

Tło jest dziś dla konsumentów korzystniejsze niż dwa lata temu. Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 przesądził kwestię odsetek naliczanych od kredytowanych kosztów.